Staj Sigortası, Staj Ücreti ve Zorunlu Staj: 2026 Rehberi

Staj, öğrencilerin derste öğrendiklerini gerçek bir iş ortamında uygulayarak sektörü tanıdığı ve deneyim kazandığı mesleki çalışmadır. Yükseköğretimde Uygulamalı Eğitimler Çerçeve Yönetmeliği stajı; öğrencilerin mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmeleri, sektörü tanımaları, iş hayatına uyum sağlamaları ve gerçek üretim ve hizmet ortamında yetişmeleri amacıyla işletmelerde yaptıkları çalışma olarak tanımlar. Tanım, programa özgü teorik ve uygulamalı derslerin dışındaki çalışmayı anlatır.

Yönetmelik “zorunlu staj” için ayrı bir tanım yapmaz. Uygulamada zorunlu staj denilen şey, kayıtlı olduğun programın ders planında yer aldığı için yapman gereken stajdır. İsteğe bağlı staj (öğrenciler arasında gönüllü staj da denir) ise programının öğretim planında yer almamasına rağmen kendi ihtiyaçların ve isteğin doğrultusunda yaptığın stajdır; bunun için de staj komisyonunun uygun görüşü gerekir.

Zorunlu staj ile isteğe bağlı staj arasındaki fark

Staj süresi ve AKTS kredisi

Staj süresi, yükseköğretim kurumunca 20 iş gününden az olmamak üzere programın niteliğine göre belirlenir. Staj için AKTS kredisi belirlenmesi zorunludur; bu krediler mezuniyet kredisi hesabına dâhil edilir ve stajlar kapsamındaki toplam kredi 5 AKTS'den az, 10 AKTS'den fazla olamaz.

İşletmelerin staj yaptırma yükümlülüğü

Staj yeri ararken sık karıştırılan bir kural var: 3308 sayılı Kanun'a göre on ve daha fazla personel çalıştıran işletmeler, personel sayısının yüzde beşinden az olmamak üzere mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumu öğrencilerine beceri eğitimi, mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumu öğrencilerine staj ve tamamlayıcı eğitim yaptırmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük ortaöğretim öğrencileri içindir; aynı işletmelerin mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumu öğrencilerine staj yaptırması kanunda zorunlu değil, isteğe bağlı bir imkândır. Yani üniversite öğrencisiysen bir işletmenin seni kabul etme zorunluluğu yoktur; staj yerini kendin bulman gerekir.

Staj yeri arayışı uzarsa bu dönemi boş geçirmen gerekmez: online staj modüllerinin yanında Üretken Akademi'nin iki programı da eğitim, proje ve sertifika tarafında deneyim biriktirmeni sağlar; ikisi de staj statüsü ya da sigorta kaydı oluşturmaz.

Stajın kabul edilmesi için tutman gereken defteri staj defteri nasıl doldurulur rehberimizde örneklerle anlattık.

Staj sigortası, yükseköğrenimi sırasında staja tabi tutulan öğrenciler hakkında uygulanan iş kazası ve meslek hastalığı sigortasıdır. 5510 sayılı Kanun'un 5. maddesinin (b) bendine göre bu öğrenciler 4/a kapsamında sigortalı sayılır. Bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayan stajyerler — örneğin ailesinden biri üzerinden sağlık güvencesi bulunmayanlar — hakkında ayrıca genel sağlık sigortası hükümleri uygulanır.

Kanun stajyerler için yalnızca bu sigorta kollarını saydığından staj sigortası, tüm sigorta kollarını kapsayan olağan çalışan sigortasıyla aynı değildir:

• İş kazası ve meslek hastalığı sigortası: staja tabi tutulan her öğrenci için uygulanır.
• Genel sağlık sigortası: yalnızca bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayan öğrenciler için uygulanır.

• Hastalık ve analık sigortaları staja tabi tutulan öğrencilere uygulanmaz.
• Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları (uzun vadeli sigorta kolları) staja tabi tutulan öğrencilere uygulanmaz.

3308 sayılı Kanun'da belirtilen aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler hakkında ise iş kazası ve meslek hastalığı sigortasına ek olarak hastalık sigortası da uygulanır. Yükseköğretimde işletmede mesleki eğitim, stajdan ayrı bir uygulamalı eğitim türüdür ve YÖK'ün belirlediği yükseköğretim kurumları ile programlarda en az bir dönem süreyle işletmelerde yürütülür. Kendi programındaki uygulamanın staj mı yoksa işletmede mesleki eğitim mi olduğunu bölümünden teyit et; sigorta kolları buna göre değişir.

İsteğe bağlı stajda sigorta yapılır mı?

5510 sayılı Kanun'un sigortalılığın başlangıcına ve prim ödeme yükümlüsüne ilişkin hükümlerinin güncel metninde, stajın zorunlu olduğuna dair bir niteleme yer almaz: 6111 sayılı Kanun'la bu hükümlerdeki “zorunlu” ibaresi çıkarılmış, 5/b bendi de yeniden düzenlenmiştir. SGK'nın 2011/36 sayılı Genelgesine atıfla yapılan açıklamalara göre 1 Mart 2011'den itibaren, okudukları kurumda zorunlu staj şartı bulunan öğrencilerin yanı sıra okulu tarafından staj yapması uygun görülen öğrenciler de staja başladıkları tarihten itibaren sigortalı sayılmaktadır. Çerçeve Yönetmelik de komisyonun uygun görüşüyle isteğe bağlı staj yapılabileceğini düzenler ve staj yapan öğrencilerin primlerinin yükseköğretim kurumlarınca karşılanacağını belirtir.

Staj sırasında iş kazası olursa ne yapılır?

Staj sırasında iş kazası geçirilirse, öğrenciyi çalıştıran işveren kazayı o yerin yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK'ya ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır. Çerçeve Yönetmelik ayrıca işletmenin kazayı aynı gün içinde öğrencinin kayıtlı olduğu yükseköğretim kurumuna bildirmesini öngörür. Kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse, SGK'ya bildirim için öngörülen üç iş günlük süre kazanın öğrenildiği tarihten itibaren başlar.

Yurt dışında staj

Ders çizelgende yer alan işletmede mesleki eğitim veya staj uygulamalarını, öğretim programını aksatmamak ve komisyonun uygun görüşünü almak kaydıyla yurt dışında yapabilirsin. Ancak yurt dışında uygulamalı eğitim yapacak öğrencilerin sigortalanması amacıyla yerli veya yabancı sigorta kurum ve kuruluşlarına ödenecek primler yükseköğretim kurumlarınca karşılanmaz. Bu nedenle yurt dışı stajında sigortanın nasıl yapılacağını, staja başlamadan önce bölümünle netleştir.

Yükseköğrenimi sırasında staja tabi tutulan veya işletmede mesleki eğitim gören öğrencilerin sigorta primlerini ödemekle yükümlü olan, staj yapılan işletme değil, öğrencinin öğrenim gördüğü yükseköğretim kurumudur. Çerçeve Yönetmelik de hem staj yapan hem de işletmede mesleki eğitim gören öğrencilerin primlerinin yükseköğretim kurumlarınca karşılanacağını belirtir.

Mesleki veya teknik ortaöğretimde okurken staja tabi tutulan ya da tamamlayıcı eğitim veya alan eğitimi gören öğrenciler ile 3308 sayılı Kanun kapsamındaki aday çırak ve çıraklarda prim ödeme yükümlüsü ise Millî Eğitim Bakanlığı veya öğrencilerin eğitim gördükleri okullar ya da kurumlardır.

Prim oranı ve prime esas kazanç

5510 sayılı Kanun'un 5/b bendindeki sigortalılar için prim oranı prime esas kazancın %6'sıdır; bunun %1'i kısa vadeli sigorta kolları primi, %5'i genel sağlık sigortası primidir. Genel sağlık sigortası yalnızca bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayan öğrencilere uygulandığından, uygulamada ailesinden biri üzerinden sağlık güvencesi bulunan stajyer için %1, bu durumda olmayan stajyer için %6 oranında prim ödenir. Hangi oranın uygulanacağı staj başvurunda verdiğin sağlık güvencesi beyanına göre belirlenir; beyanın doğru ve güncel olması gerekir.

Prime esas kazanç bakımından iki öğrenci grubu birbirinden ayrılır. Yükseköğrenimi sırasında staja tabi tutulan öğrencilerin prime esas günlük kazançlarının hesaplanmasında, kanundaki koşullar çerçevesinde prime esas günlük kazanç alt sınırı dikkate alınır. 3308 sayılı Kanun'a göre aday çırak, çırak, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretimde staj, tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimi gören öğrencilerin sigorta primleri ise asgari ücretin yüzde ellisi üzerinden hesaplanır.

2026 için hesaplanan aylık prim tutarları

Staj, genel sağlık sigortası durumunu yalnızca ailen üzerinden sağlık güvencen yoksa değiştirir. 5510 sayılı Kanun, staja tabi tutulan öğrencilerden sadece bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayanlar hakkında ayrıca genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulanacağını öngörür; yükseköğretim öğrencilerinde bu primleri de öğrencinin öğrenim gördüğü yükseköğretim kurumu öder.

Genel sağlık sigortalısı anne veya babanın evli olmayan çocuğu; 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim veya 3308 sayılı Kanun kapsamındaki aday çıraklık, çıraklık ya da işletmelerde mesleki eğitim görüyorsa 20 yaşını, yükseköğrenim görüyorsa 25 yaşını doldurmamışsa ve kanundaki diğer şartları taşıyorsa bakmakla yükümlü olunan kişi sayılır. Yaşına bakılmaksızın malul olduğu tespit edilen evli olmayan çocuklar için yaş sınırı aranmaz.

İş sözleşmesiyle çalışan öğrenciler

Kanundaki bakmakla yükümlü olunan kişi tanımı, kendisi sigortalı sayılmayan veya isteğe bağlı sigortalı olmayan çocukları kapsar; staj nedeniyle 5/b kapsamında sigortalı sayılan öğrenciler için kanunda ayrı hüküm vardır. Öğrenci iş sözleşmesiyle çalışıyor ve 4/a kapsamında sigortalı sayılıyorsa, kanun gereği kendisi genel sağlık sigortalısı olur; bu durumda genel sağlık sigortalılığı anne veya babası üzerinden değil, kendi çalışması üzerinden kurulur. Sağlık hizmetlerinden yararlanma koşulları, örneğin belirli istisnalar dışında aranan prim ödeme gün sayısı şartı, 5510 sayılı Kanun'un 67. maddesinde ayrıca düzenlenmiştir.

Mezuniyetten sonraki iki yıl

Anne veya babası üzerinden bakmakla yükümlü olunan kişi sayılmayanlardan yükseköğrenimden mezun olanlar 25 yaşını, lise ve dengi öğrenimden mezun olanlar 20 yaşını geçmemek ve bakmakla yükümlü olunan kişi ya da 60/1-g kapsamı dışında genel sağlık sigortalısı olmamak şartıyla, mezun oldukları tarihi izleyen günden itibaren iki yıl süreyle gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalısı sayılır. Bu kapsamdaki kişilerin primi merkezî yönetim bütçesinden karşılanır. Şartların somut olarak sağlanıp sağlanmadığını SGK değerlendirir; işlemler için SGK'ya danış.

Staj ücreti kural olarak işletme ile öğrenci arasındaki sözleşmeyle belirlenir; 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun 25. maddesi ise belirli öğrenci grupları için alt sınırlar koyar. Kanuna göre aday çırak ve çıraklar ile işletmelerde mesleki eğitim gören, staj veya tamamlayıcı eğitime devam eden öğrencilere işletmelerce ödenecek ücret ve bu ücretlerdeki artışlar sözleşmeyle belirlenir. Kanunun saydığı alt sınırlar şunlardır:

• İşletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim okul ve kurumlarında staj veya tamamlayıcı eğitim gören öğrenciler: yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işyerlerinde net asgari ücretin %30'undan, yirmiden az personel çalıştıran işyerlerinde %15'inden aşağı ücret ödenemez.
• Aday çırak ve çıraklar: yaşına uygun asgari ücretin %30'undan aşağı ücret ödenemez.
• Kalfalık yeterliğini kazanan mesleki eğitim merkezi 12. sınıf öğrencileri: asgari ücretin %50'sinden aşağı ücret ödenemez.

Kanunun geçici 12. maddesi uygulandığı sürece, bu kapsamdaki ödemeler işyerindeki personel sayısına bakılmaksızın net asgari ücretin %30'undan az olamaz. Staj yapacak işletme bulunamadığı için stajını okulda yapan ortaöğretim öğrencileri ile stajını yükseköğretim kurumları ve birimlerinde yapan yükseköğretim öğrencileri ise bu hükmün dışındadır.

2026 net asgari ücrete göre hesaplanan alt sınırlar

2026 yılında uygulanan asgari ücret aylık brüt 33.030,00 TL, net 28.075,50 TL'dir; bu tutarlar 1 Ocak 2026'dan 31 Aralık 2026'ya kadar geçerlidir. Kanundaki oranlar net asgari ücrete uygulandığında tam bir ay için şu tutarlar çıkar:

Staj ücretinden vergi kesilir mi?

3308 sayılı Kanun'a göre aday çırak, çırak ve öğrencilere ödenecek ücretler her türlü vergiden müstesnadır. Bu istisna 3308 sayılı Kanun kapsamındaki staj ve mesleki eğitim ödemelerine ilişkindir; öğrencinin staj dışında iş sözleşmesiyle çalıştığı durumlarda farklı kurallar uygulanabilir. Vergi ve kesintiler konusunda tereddüdün varsa işverenine ya da bir mali müşavire danış.

Bir ayrım daha var: uygulamalı ders kapsamında uygulamalı eğitim yapan öğrencilere ücret ödenmez ve bu öğrenciler 5510 sayılı Kanun'un 6/1-f bendi uyarınca sigortalı sayılmaz. Tıp programlarında 4. ve 5. sınıflarda “staj” adıyla yapılan uygulamalı eğitimler ile diş hekimliği programı öğrencilerinin uygulamalı eğitimleri de uygulamalı ders sayılır.

Staj ücretine devlet katkısı, 3308 sayılı Kanun'un geçici 12. maddesiyle düzenlenmiş süreli bir uygulamadır: madde kapsamındaki öğrencilere ödenebilecek en az ücretin bir bölümü, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu kapsamında ayrılan tutardan devlet katkısı olarak ödenir. Katkının kime ve hangi oranda ödendiği, öğrencinin okuduğu program ve işletmenin personel sayısıyla belirlenir. Aşağıdaki oranlar ve tutarlar geçici 12. maddenin uygulandığı dönem için geçerlidir; maddedeki süre 2025-2026 eğitim ve öğretim yılının sonunda doluyor, güncel durumu bu bölümün devamında anlattık.

• Yirmiden az personel çalıştıran işletmeler: geçici 12. madde uygulandığı sürece, mesleki eğitim merkezi programı dışındaki okul ve kurumlarda öğrenim gören öğrencilere ödenebilecek en az ücretin üçte ikisi — 2026 net asgari ücretine göre hesaplandığında 5.615,10 TL.
• Yirmi ve üzerinde personel çalıştıran işletmeler: en az ücretin üçte biri — 2026 net asgari ücretine göre hesaplandığında 2.807,55 TL.
• Mesleki eğitim merkezi programına devam eden öğrenciler: ödenebilecek en az ücretin tamamı devlet katkısı olarak karşılanır.

Bu tutarlar geçici 12. maddenin uygulandığı döneme aittir ve resmî bir tablodan alınmamış, kanundaki oranların 2026 net asgari ücretine uygulanmasıyla hesaplanmıştır. Kamu kurum ve kuruluşlarına devlet katkısı ödenmez. Staj yapacak işletme bulunamadığı için stajını okulda yapan ortaöğretim öğrencileri ile öğretim programı gereği staj yapmak zorunda olmayan yükseköğretim öğrencilerinin stajları da bu hükmün dışındadır.

Devlet katkısı 2026-2027 döneminde de uygulanıyor mu?

Başvuru nasıl yapılır?

Devlet katkısı başvurusunu öğrenci kendisi yapmaz; süreci üniversitenin staj birimi yürütür. Üniversitelerin yayımladığı örnek duyurularda akış şöyle ilerliyor: öğrenciye ücret ödendiğini gösteren bir belge (örneğin banka dekontu) ve üniversitenin belirlediği bilgi formu, staj bitiminde üniversitenin verdiği süre içinde staj birimine iletilir; ücret alan öğrenciler Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir ve ödeme işletmeye aktarılır. Dekont göndermeyen işyerlerine ödeme yapılmaz.

Teslim süreleri ve istenen belgeler üniversiteye göre değişir; örneğin bazı üniversiteler belgelerin staj bitimini takip eden ayın ilk günlerinde (5'ine ya da 10'una kadar) iletilmesini ister. Kendi üniversitenin duyurusunu takip et ve tarihleri staj bitmeden öğren.

Yürürlükteki mevzuata göre sayılmaz: öğrencilik döneminde yapılan staj nedeniyle 5/b kapsamında başlayan sigortalılık, emeklilik açısından sigortalılık başlangıcı kabul edilmez ve emeklilik için gereken prim gün sayısına eklenmez.

Bunun nedeni sigorta kollarındaki farktır. Emeklilikte dikkate alınan sigortalılık süresi, kişinin malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olarak ilk kez kapsama girdiği tarihten başlar; staj sigortasında ise bu sigorta kolları uygulanmaz. Öğrenci stajlarına ait süreler, kanunda sayılan borçlanılabilir süreler arasında da yer almaz. Aynı kural çıraklık ve işletmede mesleki eğitim sigortası için de geçerlidir. Kanundaki borçlanma listesinde staj olarak yalnızca sigortalı olmaksızın yapılan avukatlık stajı yer alır; bu, konudan bağımsız ayrı bir düzenlemedir.

TBMM'deki kanun teklifleri

12 Eylül 2026 itibarıyla staj ve çıraklık dönemlerinin emeklilikte sigortalılık başlangıcı sayılmasını sağlayan bir kanun kabul edilip yürürlüğe girmemiştir. TBMM'ye bu yönde kanun teklifleri sunulmuştur. Örneğin 5 Aralık 2025 tarihli ve 2/3399 esas numaralı teklif, 5510 sayılı Kanun'un 41. maddesine yeni bir bent eklenerek aday çırak, çırak, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile mesleki ve teknik ortaöğretim ve yükseköğrenimleri sırasında staja tabi tutulan öğrencilerin çıraklık ve staj sürelerinin borçlanılabilmesini öngörmektedir; teklif geçmiş süreler için 3 ay içinde başvurulmasını ve prim borcunun aylık taksitlerle ödenmesini de düzenlemektedir. TBMM kayıtlarında 2/3086, 2/3333, 2/3399, 2/3710 ve 2/3778 esas numaralı teklifler Eylül 2026 itibarıyla “Komisyonda” durumundadır.

Staj sürecinde istenen belgeler üniversiteden üniversiteye değişir; yine de çoğu üniversitede benzer bir çekirdek liste vardır:

• Staj başvuru ve kabul formu: işletmenin onayladığı, Çerçeve Yönetmelikteki adıyla uygulamalı eğitim kabul formu.
• Beyan ve taahhütname: ailen üzerinden sağlık güvencen bulunup bulunmadığını bildirdiğin belge.
• Staj defteri veya uygulamalı eğitim dosyası: staj süresince tuttuğun kayıt.
• İşletme değerlendirme formu: işletmenin her öğrenci için doldurduğu form.

Bazı üniversiteler bunlara öğrenci belgesi, transkript, kimlik fotokopisi, fotoğraf ya da bölümün staj zorunluluk formunu da ekler. Yükseköğretim kurumları uygulamalı eğitimlerde kullanılacak formları kendileri belirler ve resmî internet sitelerinde yayımlar; bu yüzden listeyi her üniversitede aynı kabul etme, kendi bölümünün staj sayfasından kontrol et. Defteri doldururken işine yarayacak örnekleri staj defteri rehberinde bulabilirsin.

Staj sigortası e-Devlet'te nasıl görülür?

e-Devlet Kapısı'nda Sosyal Güvenlik Kurumu'nun sigortalılık kayıtlarını gösteren hizmetleri bulunur: “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü / İşyeri Ünvan Listesi”, son altı ay için “4A Hizmet Dökümü (Son 6 ay)” ve işe giriş bildirgeleri için “4A İşe Giriş Çıkış Bildirgesi”. Bu hizmetlere e-Devlet şifresi, mobil imza, elektronik imza, T.C. kimlik kartı veya internet bankacılığı yöntemlerinden biriyle kimlik doğrulaması yapılarak giriş yapılır.

Tescil ve hizmet dökümünde, e-Devlet'e giriş yaptıktan sonra arama çubuğuna hizmetin adını yazıp çıkan seçeneği tıklarsın; açılan sayfadaki “Barkodlu Belge Oluştur” butonuyla belge oluşturulur ve “Dosyayı indir” butonuyla kaydedilir.

Üretken Akademi'nin online staj modülleri, şirket senaryolarına dayalı online iş simülasyonlarıdır. Bu modüller bir işletmede yürütülen staj değildir: SGK'da staj sigortası kaydı oluşturmaz, prim ödenmesini gerektirmez ve staj ücreti ödenen bir çalışma ilişkisi kurmaz. Bir modülün zorunlu staj yerine sayılıp sayılmayacağına ise üniversiten karar verir; bu kararı genellikle bölümünün ya da fakültenin staj komisyonu verir.

Modüller, staj yeri ararken ya da zorunlu staj dönemini beklerken somut deneyim biriktirmenin bir yoludur. Üretken Akademi 2020'de kuruldu; bugüne kadar 95.000+ öğrenciye ulaştı ve 100+ şirket partneriyle çalışıyor. Her modül Oryantasyon, Yetkinlik Eğitimleri, Departman Görevleri ve Bitirme Projesi aşamalarıyla ilerler; tamamladığında şirket onaylı sertifika kazanırsın.

Şu anda NVIDIA (Yapay Zekaya Giriş), Türk Hava Yolları (Online Kanal Geliştirme), Enerjisa (İVME Programı), Albaraka Türk (Albaraka Garaj), Magfi (Topluluk Yönetimi) ve LemonRocks (Veri Analizi) ile hazırlanan 6 aktif şirket modülü var; toplam 10+ online staj modülü arasından kendi alanına uygun olanı seçebilirsin. Tüm online staj modüllerini incele ya da tamamladığın modülü ve bitirme projeni CV'nde nasıl anlatacağını öğrenci CV'si hazırlama rehberinde öğren.

Üretken Akademi'nin iki programı da bu karşılaştırmanın online tarafında durur: eğitim, proje deneyimi ve sertifika kazandırır; staj sigortası kaydı oluşturmaz, staj ücreti ödenen bir çalışma ilişkisi kurmaz. İş'te Yapay Zeka 15-29 yaş arası, İstanbul'da yaşayan gençlere; GameUP Türkiye ise 14-35 yaş arası, Türkiye'de yaşayan lise ve üniversite öğrencileriyle yeni mezunlara açıktır. Katılım koşullarını ve başvuru adımlarını program kartlarında bulabilirsin.